Kültür ve Turizm Bakanlığı, dünya arkeoloji mirasının değerli eserlerinden biri olarak kabul edilen Zeugma Antik Kenti’ne ait “Çingene Kızı” mozaiğinin kayıp bir parçasını daha, ABD’den Türkiye’ye geri kazandırdı. Diplomasi ve bilimsel çalışmaların iş birliğiyle gerçekleştirilen bu süreç, büyük mozaik kompozisyonunun 13. parçasının ana vatanına dönmesiyle sonuçlandı.
Gaziantep’in Nizip ilçesinde 1998 yılında gerçekleştirilen kurtarma kazıları sırasında keşfedilen 9,25 x 13,50 metre boyutlarındaki devasa taban mozaiği, daha önceki kaçak kazılar nedeniyle parçalanmıştı. Çevrim içi bir müzayede evinde satışa sunulan bir panel, Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay ve Dr. Djamila Fellague tarafından fark edilince iade süreci hız kazandı. Bakanlık uzmanları tarafından yapılan teknik incelemelerde, eserin tessera renkleri, geometrik bordür düzeni ve antik dönemden kalma sökülme izlerinin, Zeugma’daki ana eseriyle kriminolojik olarak eşleştiği belirlendi. Bu teknik raporlar, ABD makamlarına sunulan iade dosyasının güçlü bir dayanağı oldu.
Türkiye’nin sunduğu bilimsel kanıtlar ve iki ülke arasındaki kültürel varlıkların korunmasına yönelik yapılan ikili anlaşma çerçevesinde, Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi (HSI) esere el koydu. 2018 yılında Bowling Green Eyalet Üniversitesi’nden iade edilen diğer 12 parçanın oluşturduğu hukuki emsal, 13. parçanın da Türkiye’ye kazandırılmasına zemin hazırladı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, sürece katkı sağlayan Chicago Başkonsolosluğu, Türk Hava Yolları ve bilim insanlarına teşekkür ederek, “Medeniyet mirasımıza dünyanın neresinde olursa olsun sahip çıkmaya devam edeceğiz,” ifadelerini kullandı.
Antik panel, Chicago’dan hareket eden Turkish Cargo uçağıyla Türkiye’ye getirildi. İlk etapta Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ne teslim edilen eser, burada uzman incelemeleri ve konservasyon çalışmalarının ardından Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi’ne nakledilecek. Yıllar sonra evine dönen bu önemli parça, müzede sergilenen “Çingene Kızı” mozaiği ve diğer 12 panelle birleştirilecek, böylece antik döneme ait büyük kompozisyonun eksik halkası tamamlanmış olacak.
